ابو القاسم سلطانى
404
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
سياهرنگ مىشود . ريشه مخروطىشكل ، حجيم ، گوشتى ، آبدار ، رنگ داخل سفيد و از خارج مخطط ، با طعم تند ، سوزاننده و بوى آن مهوع است به همين جهت آن را فاشرا سفيد نيز گفتهاند . موطن اصلى آن مركز و جنوب اروپا و از آنجا به افريقاى شمالى و غرب آسيا راه يافته است . تاريخچه و كاربرد آن در طب سنتى : ديوسكوريد اين درختچه را Amplos leuke ناميده كه به امبالس يا انبالس لوقى معرب شده است . بهطور كلى ديوسكوريد درختچههائى را كه به شكل درخت مو مىباشند به آنها پيشوند Amplos داده است كه از آن جملهاند : 1 - Amplos olnoforos ، درخت مو ، تاك ، كرم Vitis vinifera L 2 - Amplos leuke ، فاشرا ، كرمهء البيضا Bryonia alba L 3 - Amplos melaina ، كرمهء السودا Bryonia dioica Jacq همانطوريكه ملاحظه شد در زبان عربى نيز اين درختچهها با پيشوند كرم كه به معنى تاك مىباشد ناميده مىشوند . ديوسكوريد درباره Amplos leuke كه امبالس لوقى يا انبالس لوقى معرب شده است مىنويسد : اين درختچه را برونيا ، اوفيوسطافولون 1 * ، خاليدونيون ، ميلوثرن ، فسلوثرن ، ارخزوسطيس 2 * ، اغروسطس و برخى فشرا مىنامند . داراى شاخه ، برگ و پيچكهائى شبيه به پيچك درخت مو مىباشد و از ميوه آنكه به انگور شباهت دارد و از آن شراب تهيه مىنمايند . دباغان براى از بين بردن و ستردن موى پوست استفاده مىنمايند و از مخلوط ميوه و ريشه آن با نمك در زخمهاى موسوم به خيرونيا 3 * و غانقرانيا Gangrene و از مخلوط آن با گاودانه 4 * و تخم شنبليله براى تميز كردن پوست بدن از دلمه زخمها ، جوشهاى غرور ، لكههاى سياه روى صورت و ذكيل استفاده مىكنند . چنانچه ريشه آن را با روغن زيتون چندان بهجوشانند كه ريشه له شود در خونمردگى زير چشم ، عقربك ناخن ، ورمهاى گرم و دمل ها موثر و خردههاى استخوان شكسته را خارج مىكند . اين مخلوط در مرهمهائى كه براى از بين بردن گوشتهاى زائد تهيه مىشود داخل مىگردد . چنانچه هر روز به اندازه 2 گرم از آن را تناول نمايند در سردرد ، صرع 5 * فالج ، سرگيجه و خوردن حدود 5 گرم آن در گزيدگى افعى سودمند است و آن كشنده جنين است و عقل را مختل مىسازد و شياف رحمى آن موجب سقط جنين و بچهدان مىگردد و مخلوط آن با عسل كه به صورت لسيدنى باشد در بدى نفس ، سرفه ، ذات الجنب ، پارگى عضله ، ورم سپرز همچنين به صورت ضماد در ورم سپرز سودمند مىباشد و افشره ريشه آن با آب عسل بلغم را خارج مىسازد و ريختن جوشانده آن بر روى جرب Scabies و جرب متقرح 6 * موثر است و عصاره ساقه آن با جوشانده گندم شير را زياد مىكند 7 * . حنين Amplos leuke را به امبالس لوقى معرب نموده و مىنويسد آن كرمهء البيضا است و رازى ذيل فاشرا آنچه را كه در فوق آمد از قول ديوسكوريد ذكر مىنمايد و پس از آن مىنويسد اريباسيوس گويد